www.tayyareci.com                  ANA SAYFA Tayyareci Türkçe Site UCAK MODELLERI
Tayyareci English Site
Tayyareci Deutsch Site
Sitede Arama :
 

 
ÇANAKKALE SAVAŞINDA TÜRK HAVA HAREKATI  TURKISH AIR OPERATIONS - DARDANELLES WAR

Dördüncü Evre : Müttefiklerin Gidişi / Çanakkale Savaşında Türk Zaferi

            10 Ağustos Conkbayırı Savaşı, çıkartma kuvvetlerinin Gelibolu yarımadasında, kara muharebelerinde de artık şansları kalmadığını açığa vurdu. Nitekim ondan sonra, Büyük Britanya ve onun  emrinde  çarpışan   Avustralya, Yeni Zelanda ve  Hindistan  askerlerinden  hiç  bir grup, 10 Ağustos’da terk ettikleri tepeleri bir daha aşamadılar. O günden sonra da hiç bir düşman askeri, Conkbayırı hattı, Besimtepe, Kocaçimen üstünden Çanakkale Boğazı sularını seyredemedi. Gerçi düşman  çaresizlik içinde gene de bazı talihsiz  denemeler yaptı. Müttefikler büyük takviyeler aldıktan sonra 13 Ağustos’da bu sefer Anafartalar Cephesinde, İkinci Anafartalar Muharebesini verdi. Fakat bütün saldırılar püskürtüldü.

            15-17 Ağustos’da Anafartalar Cephesinde, Kanlıtepe, Aslanlıtepe ve Kireçtepe’yi üçüncü Anafartalar Muharebesini de kaybettiler. 21-22 Ağustos’daki son Anafartalar Muharebesine ise, tam altı tümen sürdüler. Bütün gemileri, Türk topraklarına gene cehennem kustular. Ama bu saldırının da sonu başarısızlık oldu. Böylece netice artık belirlemeye başladı. Düşman bütün tarruzlarını durdurdu.(45)

            Çanakkale’de savaş artık siperlere saplanmıştı. Mustafa Kemal düşmanın çekileceğinden şüphe etmediği için bir saldırı ile hepsini denize dökmeyi teklif etmişse de üst komutanlara anlatamamış, kendisine “boşuna harcayacak kuvvetimiz hatta bir erimiz yoktur” cevabını vermişlerdi. Büyük bir fırsatın kaçırılmakta olduğunu gören Mustafa Kemal 10 Aralık 1915’de görevinden istifa ettiğini bildirmiştir. Mustafa Kemal’e saygı gösteren Liman Von Sanders istifayı hava değişimine çevirmiş, Mustafa Kemal’de İstanbul’a geldikten sonra düşmanın Çanakkale’yi zararsızca boşalttığını öğrenmiştir. (19 Aralık 1915) (46)

            Müttefik hava birliklerinin geri çekilmesinin ilk adımı, HMS Ark Royal’in ve onun birkaç deniz uçağının bölgeyi terk ederek Selanik’e gitmesi olmuştur Daha sonra, R.N.A.S Suvla Körfezi bölgesinden ayrılıp Bulgaristan Trakyası’ndaki Yunanlılara yardım etmek ve Bulgar muharebe hatlarına havadan saldırılar düzenlemek üzere harekete geçmek zorunda kalmıştır.

            26 Ekim’de Avusturya-Alman kuvvetleri Bulgarlarla birleşerek Sırbistan’ı ikiye böldüler. Böylece Sirbistan’ı savaş dışı bırakıp, Berlin’den Bağdat’a uzanan “Orient Hattı”nı açtılar. Bu zaman zarfında Müttefiklerin Suvla Körfezindeki başarısızlığı nedeniyle yönetimdekilerin üzerindeki  politik  baskılar, Çanakkale macerasından vazgeçmeye doğru bir eğilim doğurmuştur. 14 Kasım’da Lord Kitcher durumu araştırmak üzere, Gelibolu’yu ziyaret etmiştir.

            Bir aydan daha kısa bir süre sonra, geri çekilmek üzere ortak bir Fransız-İngiliz anlaşması yapıldı. 12 Aralık’ta Suvla (Anafarta) Körfezini boşaltma işlemi başladı ve ayın 20’sine kadar devam etti. Dokuz gün sonra 3 nolu R.N.A.S filosuna İngiltere’ye geri dönme emri verildi. Müttefiklerin boşaltma işlemlerinin bir sonraki adımı, Helles (İlyas) ve Gelibolu yarımadasının ucundan birliklerin geri çekilmesiydi. Balon gemileriyle birlikte 2 no.lu R.N.A.S filosunun bölgeden çekilmesine göz yumulmasına rağmen, Hector ve Canning hala faal durumda kalarak Osmanlı Hava Kuvvetlerinin körfezde kalmasına neden oldu. 10 Ocak 1916 akşamı Müttefiklerin bu filosu ve Fransız Escadrille M.F 98T. Gelibolu’yu terketti.

Müttefiklerin çekilmesi süresince, Osmanlı Hava Kuvvetleri mükemmel keşif görevleri icra etti. Gözetleme raporları ve havadan çekilen fotoğraflar, Müttefiklerin çekilmek üzere hazırlandıklarını şüphe götürmez biçimde açığa çıkardı. Türk deniz uçakları Suvla Körfesi’nde sadece kısa bir süre görünmelerine rağmen, düşman denizaltılarını saptamak için Marmara Denizi’ni gözleyerek ve İstanbul Boğazının Karadeniz’e açılan girişi üzerinde havadan koruyucu gözlem yaparak Alman İmparatorluk Donanması’na yardım ettiler. Gelibolu yarımadası üzerine gönderilen deniz uçaklarımıza Anzak topçu kamplarını ve nakil hatlarını bombalama emri verilmişti. Boşaltma döneminde, on yedi gözetleme uçuşu (çoğunlukla geceleri olmak üzere) gerçekleştirildi. Boşaltma öncesinde işgal kuvvetlerinin tüm ikmal ve malzemeleri tahrip etmekte olduğunu açığa vuran pek çok yangına tanık olunmuştur. Bu zaman zarfından Türk hava birlikleri 32 bomba atmış ve Seddülbahir’deki kamplara 17 tam isabet kaydedilmiştir. Buna ilaveten, Mondros Körfezindeki iki malzeme hangarı ve Bozcaada’daki bir uçak hangarı tahrip edilmiş ve dört atış da düşman gemilerinin yakın çevresine isabet etmiştir. 4 Ocak 1916’da pilot Schubert Escadrille MF 98 T’den Maurice Farman uçaklarından birini vurup düşmüştür.(47)

            Bu arada Çanakkale’ye gelen (5 Ocak) Alman Hava Kuvvetleri Müfettişi Binbaşı Siegert, Binbaşılığa terfi eden Serno ile birlikte Çanakkale Cephesini(Albatros C-I ile Serin no: 577) teftiş etmiştir. Pilot Faller ile birlikte Siegert’de A12 keşif tayyaresi ile uçuşa iştirak etmiştir. Uçuştan sonra yapılan toplantıda Siegert İngilizlerin 2-3 günde çekilebilecekleri fikrine katılmıştır. Binbaşı Siegert yazmış olduğu hatıratında, “Türkiye’nin bu sırada birkaç bin esir alabileceğini bundan daha iyi bir fırsat olamayacağını, 6 Ocakta İstanbul’a dönerek durumu bizzat Enver Paşa’ya anlattığını ne Enver Paşa’nın ne de Harekat Dairesi Başkanı Binbaşı Feldman’ın kendisinin ve Serno’nun görüşlerine katılmadığını belirtmiştir. (48)

            Çanakkale Boğazı’ndan Müttefiklerin geri çekilmesinin tamamlanması ile Enez Körfezi’nden İzmir Körfezine ve İskenderiye Körfezine kadar uzanan bütün sahilin havadan savunulması görevi Galata’da konuşlanmış 1 nci Tayyare Bölüğüne yani Çanakkale Boğazı filosuna verilmiştir. Verilen emre göre Müttefiklerin birkez daha Türk topraklarını istila etmeye kalkışmaya karar vermesi halinde söz konusu sahili gözetleyecekti. Ocağın ilk haftasında Fokker Av Bölüğü Çanakkale’ye yerleşip harekata katılacaktır (49)

            Çanakkale Cephesindeki muharebelere çok kısa bir süre için katılmasına rağmen Fokker Staffel uçaklarının Osmanlının gelecekteki hava muharebelerinde önemi büyük olmuştur. Fokkerler Gelibolu Cephesinde av önleme görevinde başarılı olarak görev yapmıştır.

            Eylül 1915’de 1 adet, Aralık 1915’te ise 3 adet Alman Fokker uçağı Çanakkale Cephesine ulaşmıştır.  Staffeller , Gelibolu yarımadasındaki Galata üssünde Pilot Teğmen Hans Joachim Buddecke’nin komutası altında tertiplenmiştir. Bu uçakların pilotları Alman idi. Bu pilotlardan Teğmen Theodor Jakob Croneiss Seddülbahir’de 6 Ocak 1916 günü bir Farman uçağı tarafından düşürülmüştür. Bu uçaklar olağanüstü başarıyla görev yapmıştır. Teğmen Hans Buddecke 4 düşman uçağını düşürmüş, diğer pilotların (Schuz, Meinecke ve Muhra) düşürdüğü 5 uçak dahil edildiğinde Fokker’ler bir kayba karşılık 9 düşman uçağı düşürmüştür.

            Ocak 1916’da Fokkerler 5 nci Ordu emrindeki 6 ncı Tayyare Bölüğünün Harekat Komutasına verildi. Müttefik kuvvetlerin Gelibolu’dan çekilmesinden sonra bile Fokkerler İngiliz deniz hava uçaklarına büyük zayiat verdirmiştir. Sadece muharebenin son günlerinde 6 düşman uçağı düşürülmüştür. (50)

            Son Müttefik birlikleri 10 Ocak 1916 gecesi gizlice ayrılırken Çanakkale Boğazının bulunduğu yarımada da havacılık durumu böyleydi.

     Phase four: Allied Abandonment / Turkish Victory of the Dardanelles Campaign:

On the August 10 Conkbayırı Battle showed that the landing troops had no chance in the Gallipoli peninsula by the land battles. Thus, no group from Great Britians and Australia, New Zealand and İndia which participated under Great Britons command could go back to the hills they abandoned on the 10th August. Never again could an enemy watch the Çanakkale strait from the Conkbayırı line, Besimtepe, Kocaçimen. The enemies tried unsuccessful attempts. The Allied Force attacked Anafartalar for the second time on 13th  August after receiving reinforcements, but all the attacks were driven back.

On 15-17 August they lost the 3rd Anafartalar Battle on the Anafartalar front, Kanlıtepe, Aslanlıtepe and Kireçtepe. At the last Anafatalar Battle on 21-22 August, 6 enemy divisions participated. All the ship launched heavy fire against the Turkish territory. But this attack was unsuccessful too. Thus the conclusion began showing itself. The enemies stopped all their attacks.(45)

The battle at Çanakkale was stuck at the trenches. Because Mustafa Kemal had no doubt that the enemy would withdraw. He proposed to attack but the higher commander rejected stating that “they had no force or men to spare”. Mustafa Kemal, thinking that they had lost a great chance, resigned on the 10th  December 1915. Liman Von Sanders who respected Mustafa Kemal rejected his resignment. After arriving to Istanbul Mustafa Kemal learned that the enemies abandoned Çanakkale with no harm. (19 December 1915) (46)

The first step of the retreat  for the Allied Forces was the departure  of the HMS Ark Royal and several of its seaplanes to Salonika. The R.N.A.S. was then forced to leave the area of Suvla Bay and begin operations to aid the Greeks in securing Bulgarian Thrace and be in a position to attack Bulgarian lines of communications from the air.

By the 26th October, the Austria-German forces met the Bulgarians and effectively split Serbia in two, hence putting Serbia out of the war and opening the “Orient Line2” from Berlin to Baghdad. In the meantime, the Allied failure at Suvla Bay put political pressure on those in charge to abandon the Dardanelles adventure. Lord Kitchner visited Gallipoli on the 14th  November to survey the situation for himself. 

Less than a month later, a joint French-British agreement was made to abandon the campaign. On December 12th, evacuation began in Suvla Bay and lasted until the 20th. Nine days later No.3 Squadron R.N.A.S. was ordered back to Great Britain. The next stage of the Allied evacuation was to remove troops from the Cape Helles area and the tip of the Gallipoli peninsula. Despite the Allied evacuation overlooked by No.2 squadron R.N.A.S. in conjunction with and kite balloons from the balloon ships, Hector and Canning remained active in keeping the Ottoman Air Force at bay. On the evening of the 10th  January 1916 this squadron and the French Escadrille M.F.98 T left with of the Allied forces from Gallipoli.

During the allied retreat, the Ottoman Air Force conducted excellent reconnaissance missions. Observation reports and aerial photographs revealed beyond doubt the Allied preparations for withdrawal. Although Turkish seaplanes made only a brief appearance in Suvla Bay, they assisted the Imperial German Navy by watching the Sea of Marmara for enemy submarines and providing a protective  aerial observation of Bosphorus entrance to the Black Sea. The seaplanes  sent out over the Gallipoli peninsula were ordered to bomb the Anzac camps and artillery positions. During the evacuation period, seventeen observation flights, carried out mostly at night. A large number of fires were observed revealing to the Turks that the invasion force was destroying supplies prior to evacuation. During this time the Turkish air units dropped 32 bombs and recorded 17 direct hits on camps at Sedd ul Bahr. In addition hits were scored with two supply sheds at Mudros Bay, one aircraft hanger at Tenedos was damaged, and four hits were round on enemy shipping. On January 4. 1916, shortly after the final evacuation Vıze-flugmeister Schubert shot down one of the Maurice-forman aircraft from Escadrille MF 98 T.(47)

Meanwhile Major Siegert, commissioner of German Air Force, together with Major Serno inspected the Çanakkale front (Albatros C1 and serial no: 577). Siegert participated in the flight together with Pilot Faller with an A-12 reconnaissance flight. At the afterflight Meeting Siegert agreed in the thought that the English troops would withdraw in 2-3 days. Siegert stated in the memoir he wrote that Turkey could have captured a few thousand prisoners of war, and that there couldnt have been a better situation, and he returned to Istanbul on 6 January and explained the situation to Enver Pasha, but neither Enver Pasha nor Major feldman, the chief of operation branch, agreed with him.(48)

With the completion of the Allied retreat from the Dardanelles, the aerial defense of the entire coast from the Gulf of Enos to Smyrna and to the gulf of Auxandretta was assigned to the Dardanelles Squadron. Fliegerabteilung 1 based at Galata, by ordering to keep a watchful eye on the coast in case the Allies ever decided to once again attempt to invade Turkish soil.(49)

Although used for a short time at the battles at the Çanakkale front, the importance of the Fokker Staffel aircrafts in the future of the Ottoman air battles was great. The fokkers served successfully at the Gallipoli front.  

In September 1915 1, and in December 1915 3 German Fokker aircraft arrived at the Çanakkale front. The Staffels allocated at the Galata base on the Gallipoli peninsula under Pilot Lieutenant Hans Joachim Buddecke’s command. The pilots of these aircraft were German. On 6 January 1916 Lieutenant Theodor Jakob Croneiss was hit by a formen aircraft at Seddülbahir. These aircraft were extremely successful. Lieutenant Hand Buddecke hit 4 enemy aircraft, including the 5 aircraft that the other pilots (Schuz, Meinecke and Muhra) hit, 9 planes were hit against 1 loss. 

In January 1916 the Fokkers were put under the command of the 6th Aircraft unit operation Command under the command of the 5th Army. Even after the Allied forces left Gallipoli the Fokkers greatly damaged the English seaplanes. 6 enemy aircraft were hit on the last days of the war.(50)

This was the aeronautical situation in the Dardanelles peninsula, as the last Allied troops slipped into the night of January 10, 1916.

(45)      Şevket Süreyya AYDEMİR, A.g.e., s.265-271.

(46)      Falih Rıfkı ATAY, A.g.e., s.94.

(47)      Karl Stirling SCHNEIDE, A.g.e., s.98-100

(48)     Yavuz KANSU,…, A.g.e., s.240-241

(49)      Karl Stirling SCHNEIDE; A.g.e., s-100

(50)      Richard T.WHISTLER, “The Defense Of The Bosphorus And The Fokker Staffel”, Over The Front, Vol 11 (3), U.S.A, 1999 s.258-259.

   

Bilgi Portali | Forum | Haberler | Havacilik | Daily News | Noticias