www.tayyareci.com                  ANA SAYFA Tayyareci Türkçe Site 444 1 JET   Kiralik ucaklar helikopterler
Tayyareci English Site
Tayyareci Deutsch Site
Sitede Arama :
 

''KURTULUŞ SAVAŞI HAVA HAREKATI'' 

b.  1920 Yılında Askeri Harekat: 

              (1)  Batı Cephesi:

     Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kurulan ordu yeterli eğitim, silah ve savaş gücüne sahip değildi. Beş yıl süren Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik olarak çıkan Türk ordusu yorgun, bitkin, yokluk içinde ve silahsız kalmıştı. Fakat en büyük silahı kurtuluşa olan inancı ve imanıydı.

              (2)  Yunan Kuvvetlerinin İleri Harekatı.

     Yunan ordusu 22-23 Haziran 1920'de Milne Hattı'ndan ileri harekete geçerek iki piyade tümeni, bir süvari alayı ile İzmir'in kuzeyinden, iki piyade tümeni, bir süvari alayı ile de doğusundan ve bir piyade tümeniyle güneyinden ilerlemeye başladı. 30 Haziran 1920'de Balıkesir'e girdi. Temmuz başlarında Bandırma, Kırkağaç ve Soma işgal edildi. Bandırma'ya çıkan bir Yunan Tümeni Karacabey-Kırmastı hattına kadar ilerledi. 56 ncı Türk Tümeni'nin direnişine rağmen Yunanlılar 8 Temmuz 1920'de Bursa'ya girdi. Bu sıralarda İzmir doğusunda 23 ncü Türk Tümeni ile çarpışan Yunan kuvvetleri Alaşehir'i ele geçirip Eşme dolaylarına vardı. Büyük Menderes vadisindeki 57 nci Tümen başarı sağlayamadığından Nazilli düştü.

               (3)  Cephenin Bölünüşü:

     Başkomutanlık emriyle 3 Kasım 1920'de Batı Cephesi ikiye bölündü. Bu cepheler Albay İsmet (İNÖNÜ)'nün komuta ettiği "Batı Cephesi" ile Albay Refet (BELE)'nin sorumluğundaki "Güney Cephesi" idi. Bütün milis kuvvetleri, bu iki cephe komutanlığı emrine verildi. Güney Cephesi Milis Komutanlarından Demirci Mehmet Efe başlangıçta bu emre uyar göründü ise de, Çerkez Ethem'in kışkırtması sonucu isyan etti.

     Üzerine gönderilen birliklerin baskısı ile 30 Aralık'ta teslim oldu. İç isyanların bastırılmasında büyük başarılar gösteren Çerkez Ethem ise, Batı Cephesi Komutanlığı emrine girmek istemiyordu. Emrindeki birliklerin eğitimsiz olması nedeniyle; idare edilmeye ve kendi başına buyruk disiplinsiz hareketlerine göz yumulmaya çalışılıyordu. Ancak, 29 Aralık 1920'de Çerkez Ethem isyan etti ve Ankara ile irtibatını kesti.

     Bu dönemde Türk Ordusu üç tümen ve bir süvari alayının eğitimini yaptırarak cepheye göndermişti. 23 ncü ve 4 ncü Tümenler de kısmen Batı Cephesi'ne katılmıştı.

               (4)  Doğu Cephesi:

     21 Eylül 1920'de Ermeni kuvvetleri Doğu Anadolu'da hudutlarımıza saldırmıştı. 28 Eylül'de ise Kazım Karabekir Paşa'ya bağlı kuvvetler karşı taarruza geçti ve Ermenilere ağır darbeler indirerek Kars, Sarıkamış ve Gümrü'yü geri aldı.

     14 Kasım 1920'de Ermeniler ateşkes andlaşması istedi ve 21 Aralık 1920'de Gümrü Anlaşması imzalandı. Kurtuluş Savaşı'nda kazanılan ilk başarı doğudaki bu galibiyet olmuştu. Milletin moralini yükselten önemli bir etki yapmıştı. Ayrıca, Doğuda barış gerçekleştikten sonra buradaki kuvvetlerin silah ve teçhazı ile birlikte büyük kısmını Batı Cephesi'ne kaydırma imkanı doğmuştu.

                (5)  Batı Cephesi Hava Birlikleri:

     Millî Savunma Bakanlığı 13 Haziran 1920 tarihli emri ile Konya Uçak İstasyonu'nun Eskişehir'e naklini istemişti. 2 Temmuz 1920'de Batı Cephesi Komutanlığı teşkil edilince henüz Eskişehir'e intikal etmemiş olan 1 nci Uçak Bölüğü Cephe Komutanlığı emrine verilmişti.

                       Batı Cephesi Emrindeki 1 nci Uçak Bölüğü (Ağustos-Aralık 1920)   

            1 nci Uçak Bölüğü 1920 yılının Ağustos ayında Eskişehir'de faaliyete geçmişti.

                                                                  Bölük Komutanları   

                                                   Deniz Pilot Yüzbaşı Ahmet Nuri / Ağustos

                                                   Rasıt Yüzbaşı İsmail Hakkı

                                                   Rasıt Yüzbaşı Muhsin (ALPAGOT)

                                                                        Pilotlar  

                                                    Üsteğmen Hüseyin Avni (ARIKKÖK)

                                                    Üsteğmen Sabri

                                                    Sivil Hayrettin

                                                    Sivil Hasan Fehmi

                                                    Sivil Remzi

                                                    Sivil Fazıl

                                                    Sivil Vecihi (HÜRKUŞ) / Geçici olarak 2 nci Bölük'ten geldi.

                                                                        Rasıtlar 

                                                     Üsteğmen Hasan Basri (BİLGİN)

                                                     Teğmen Sıtkı (TANMAN)

                                                     Teğmen Yusuf Kenan

                                                     Teğmen Celal (BAYRAKTAROĞLU)

                                                     Teğmen Süleyman Sırrı / Fotoğrafçı

                                                                        Uçaklar    

                                                      2 adet ALBATROS D-III / 31 Ağustos'ta kırıldı.

                                                      ALBATROS D-IV / Faal

                                                     PFALZ D-III / Faal

                                                      AEG C-IV / Konya'ya gönderildi, kırım geçirdi.

                                                      2 adet RUMPLER C-VII / 30 Ağustos'ta kırım geçirdi.

                                                      DFW C-V / 29 Ağustos'ta kırım geçirdi.         

              (6)  Batı Cephesi 1 nci Uçak Bölüğü'nün Harekatı (1920):

    Konya Uçak İstasyonu'nda 1920 yılı Ağustos ayı ortalarına doğru iki av ve iki keşif uçağı uçuşa hazırlanıyordu.  Bu dört uçak ile bir uçak bölüğünün kadrosu tamamlanmak üzere iken Batı Cephesi Komutanlığının 22 Ağustos 1920 tarihli şifresi ile bu yeni bölüğün Konya'dan trenle hemen Eskişehir'e hareketi emredildi.

    Eskişehir (Muttalip)'e henüz gelmiş bulunan 1 nci Uçak Bölüğü'nün 29 Ağustos 1920 gününden itibaren uçuşlara başlayacağı ve bir yanlışlığa meydan verilmemesi için uçak tanıma işaretlerini cephedeki birlik komutanlıklarına acele bildirilmesi amacıyla bir emir yayınlandı.

    Bölüğün Eskişehir'e gelişinden iki gün sonra yağan şiddetli yağmurlar neticesi, uçakların yüzeylerinde bulunan Konya yapısı emayitler ve tutkallar bozulmuş, açıkta park etmiş olan uçaklar ile malzemeler de yağış sebebiyle hasar görmüştü.

    29 Ağustos 1920'de Üsteğmen Avni (ARIKÖK) ile Rasıt Teğmen Sıtkı (TANMAN) öğleden sonra DFW C-V tipi silahlı keşif uçağı ile Bursa'ya beyanname atmak üzere görevlendirildiler. Uçak meydan üzerinde 150-200 metre yükseldikten sonra yağan yağmurlar sebebiyle ıslanan gövde ve kanat bezleri hava tesiri ile yırtılıp ayrıldığından uçuşa tesir etmiş, bunun neticesi meydana dönerek mecburi inişe geçen uçak da ağır bir iniş sonucu kırılmış ve personel kurtulmuştu. Kaza sonucu yaralanan Üsteğmen Avni (ARIKÖK) daha sonra Yüzbaşı olarak malülen emekliye sevkedilmiş ve bir süre Toprak Mahsülleri Ofisi'nde çalışmıştı.

    30 Ağustos 1920 günü 1 nci ve 61 nci Tümenlerin Ümitalan Köyü, Kolkal hattındaki düşmana karşı yapacakları harekat için hava keşfi istendi. Keşif sonrası hazırlanacak raporun İnegöl'ün doğusundaki tek bir bina olan gazhanenin avlusuna atılması 1 nci Tümen Komutanı Hüseyin Rahmi tarafından istenmişti. 30 Ağustos sabahı eldeki tek bir keşif uçağı olan RUMPLER C-VII havalandı. Fakat Bozüyük İstasyonu üzerinde karbüratöre giden benzin borusunun kırılması sonucu İnönü civarına mecburi iniş yapıldı. Aynı gün saat 15.00'da Sivil Pilot Vecihi; ALBATROS av uçağı ile Eskişehir - Bozüyük - Pazarcık - İnegöl bölgelerinin keşfini yaptı.

    31 Ağustos 1920 günü av uçaklarından biri Eskişehir üzerinde uçuş yaptıktan sonra inişte pilotaj hatası sebebiyle kırıldı. Üst üste gelen kazaların bakım-onarım hatalarından ileri geldiğine hükmedilerek bakımların yapıldığı Konya Uçak İstasyon Komutanı Deniz Pilot Yüzbaşı Ahmet Nuri görevinden alınarak yerine Rasıt Yüzbaşı İsmail Hakkı atanmıştı.

    Bu sıralarda Yunan uçakları ara sıra Eskişehir'e kadar geliyorlardı. Bir seferinde Padişah ve Halife'nin dilinden yazılmış beyannameleri attıkları da görülmüştü. Eskişehir'de av uçağı ve av pilotu kalmadığından Batı Cephesi Komutanlığı Afyon'daki 2 nci Uçak Bölüğü'nden pilotu ile birlikte bir av uçağının Eskişehir'e gelmesini emretti. 2 nci Bölük Komutanlığı Sivil Pilot Vecihi'yi görevlendirdi.

    4 Eylül 1920 günü Batı Cephesi Kurmay Başkanı Kurmay Yarbay Muzaffer (ERGÜDER) hava keşfi için 1 nci Uçak Bölüğü'ne şu emri verdi.

    x Uçuş, Eskişehir-Turgutlu-Yeniköy-Hamidiye-Emet hattı (dahil); Eskişehir-Alanyurt demiryolu hattı (dahil), Koçak-Hacımahmut-Cevrail (dahil); Gediz-Emet hattı (dahil bölgelerinde yapılacaktır.

     x  Görev:

        - Kütahya-Efendi Köprüsü-Gediz Yolu ile Gediz-Emet yolu üzerindeki düşman harekatı, varsa kuvvet özellikleri,

         - Efendi Köprüsü etrafından halen duran düşman kıt'aları, sınıf ve özellikleri,

         - Hacıköy'den kuzeye giden yollar üzerinde düşman harekatı,

         - Düşman kıt'aları görülen yerlere Rumca bildiri atılması.

     x  Görevi yapacak olan personel; Pilot Behçet, Salim, Rasıt M. Sıtkı'dır.

     Bu keşif görevine 5 Eylül 1920 günü bakım ve onarımı yeni tamamlanmış olan RUMPLER C-VII uçağı gönderildi. Uçağın motoru Alanyurt İstasyonu civarında Çetinkaya'daki engebeli arazi üzerinde durdu. Uçak Alanyurt-Kütahya arasında ufak bir düzlüğe inebilmiş ve trenle Eskişehir'e getirilmişti. 

           (7)  Genelkurmay Başkanlığının Havacıları Suçlayan Emri:

      Genelkurmay Başkanı İsmet Paşa (İNÖNÜ) 8 Eylül 1920 tarihinde Batı Cephesi Komutanlığına havacıları çok ağır şekilde suçlayan bir şifre gönderdi. Şifrede özetle; "Keşif yapamıyorlar, düşman keşiflerini durduramıyorlar. Uçak ve otomobil benzinleri arasında çok fark yoktur. O halde otomobil benzini kullanılmalı ve uçuşlar mutlaka yapılmalıdır. Savaş süresince Alman uçucuları faydalı olmuşlardır. Türk uçucular faydalı olamamışlardır. Aralarında uçanlar vardır. Uçmaktan çekinenler esas sınıflarına geri gönderilmelidir. Hiç uçan yoksa hava sınıfı lağvedilmelidir" deniliyordu. Kısaca havacılar korkaklık ve beceriksizlikle suçlanıyordu. Bu raporun Anadolu'ya geçen eski Hava Okulu idarecilerinden İstihkam Binbaşı Veli Bey tarafından telkin edildiği iddia edilmişti. Yeşilköy'de Hava Okulu Komutanlığı da yapan bu subay havacılar tarafından hiç sevilmemiştir.

    Cephe ihtiyacı ve durum bu şifreyi haklı gösterebilir, fakat imkanlar dolayısıyla daha fazlasını yapmak mümkün değildi. Kırık dökük durumdaki uçaklarla havalanmak bile havacılarımızın cesaretini göstermekteydi. Batı Cephesi Komutan Vekili Tuğgeneral Kazım bu şifreyi şu şekilde cevaplandırdı. "Benzin o kadar azdır ki, çok önemli durumlarda uçaklar havalanmaktadır. Emayit ihtiyacı çok hayati bir sorundur, mutlaka bulunup gönderilmelidir."

    Konya'da yapılan alaşım kısmen başarılı olmuşsa da, içindeki eksik maddeler sebebiyle kanat bezlerinin çürümesine sebep oluyordu. Bu yüzden emayit ihtiyacının karşılanması için İstanbul'daki gizli teşkilata emir verilerek, her ne pahasına olursa olsun emayit bulunması ve Anadolu'ya gönderilmesi istendi. Doğudaki bomba ve çivilerin de Batı Cephesine gönderilmesi emredildi.

    Ekim 1920'de Konya'da başlayan Bozkır isyanını bastırmak amacıyla trenle gönderilen keşif uçağı deneme uçuşu sırasında kırıldı. 1920 yılında 1 nci Uçak Bölüğünün başarılı bir faaliyeti olmamıştı.

           (8)  Uçak Benzini:

    Yurt sathında bulunamayan benzin Rusya ve kısmen de İtalya'dan sağlanıyordu. 68 oktanlı olan benzin uçak bölüklerine arabalarla veya hayvan sırtında ulaştırılıyordu.

           (9)  Batı Cephesi'nde 2 nci Uçak Bölüğünün Harekatı (1920):

    2 nci Uçak Bölüğü Temmuz 1920 sonunda üç av uçağı ile Uşak'ta göreve başladı. Bölük uçaklarına Yüzbaşı Fazıl'ın isteği ile uçak gövdesinin her iki yanına; Pencelerinde bomba taşıyan uçar vaziyette birer Kartal resmi çizilmişti. Uçak gövdesindeki Kartal resimleri sebebiyle bu birliğe "Kartal Müfrezesi" adı verilmişti. Bu birlik Türk Hava Kuvvetleri'nde amblem kullanan ilk uçuş birliği olmuştu.

                                                    2 nci Uçak Bölüğünün Personel ve Uçak Durumu 

                                                                          Bölük Komutanı  

                                                                         Pilot Yüzbaşı Fazıl

                                                                                 Pilotlar  

                                                                         Teğmen Halil (ZİVER)

                                                                         Sivil Vecihi (HÜRKUŞ)

                                                                         Sivil Behçet

                                                                         Sivil Hayrettin

                                                                                 Rasıtlar  

                                                                          Yüzbaşı M. Nuri

                                                                          Yüzbaşı Sırrı

                                                                          Üsteğmen Sabri (BİLGİN)

                                                                          Üsteğmen Hamdi (ÇAYPINAR)

                                                                          Teğmen Bahattin

                                                                          Teğmen Osman Nuri (BAYKAL)

                                                                          Teğmen Ömer Avni (OKAR)

                                               Uçaklar  

                 ALBATROS D-III    2 adet (1 adedi Eylül 1920'de 1 nci Bölüğe gönderildi.)

                 PFALZ D-III            1 adet (Adı: Güzel Bursa)

                 AEG C-IV/Keşif      1 adet (Uşak'ta yakıldı)

                  AVRO 504              1 adet (Adı: Ganimet)

             (10)  Batı Cephesi 2 nci Uçak Bölüğünün (Kartal Müfrezesi) Harekatı (1920):

     ALBATROS D-III ve PFALZ D-III'den kurulu 2 nci Uçak Bölüğü Yüzbaşı Fazıl'ın komutasında Temmuz 1920 sonunda Uşak Bölgesi'ne intikal etti. Bölüğün uçucuları yetenekli ve tecrübeli pilotlardı. Fakat pilotlar; Halil ve Vecihi Ekim 1918'den beri (1 yıl, 9 ay gibi uzunca bir süre) uçmamışlardı.

     Müfrezenin Uşak'ta yerleşmesinden iki hafta sonra, Konya'da onarımı tamamlanan bir adet AEG C-IV keşif uçağı daha müfrezeye katıldı. Kartal Müfrezesi, 23 ncü Tümen emrine verildi. Tümen Komutanı Albay İzzettin Haziran 1920'de Yunanlılar Salihli, Alaşehir ve Kula'yı aldıktan sonra Demirci ve Simav yönünde ilerlemeye başlamıştı. Çerkez Ethem'in birinci seyyar kuvvetleri Simav ve Demirci'yi Yunanlılardan kurtardı. Düşman yeni takviyeler alarak Ağustos ayında seyyar kuvvetlere karşı harekata geçti.

               (11)  Kurtuluş Savaşı'nın İlk Uçuşu:

     2 nci Uçak Bölüğü (Kartal Müfrezesi) muharebe görevine Sivil Pilot Vecihi'nin 15 Ağustos'ta Kula - Alaşehir yöresini keşfiyle başladı. Vecihi kısa bir süre içinde, 13 sorti daha yaparak 20 saatlik muharebe uçuşunu tamamladı. Bu süre günümüzdeki harbe hazırlık gibi, pilotun yeterli muharebe uçuş tecrübesi için bir ölçü idi. Alaşehir, Elvanlar, Demirci, Simav bölgeleri havadan keşfedildi. Demirci bölgesindeki muharebelerde alçak irtifadan düşmana makineli tüfek ile taarruz edildi. 20 Ağustos 1920'de Halil ve Vecihi iki bir kol halinde Simav yöresinin keşfini yaptılar. Aynı gün saat 18.00'da keşfe çıkan Vecihi, Demirci bölgesinde düşman karargahını gördü ve bombaladı. Yunan Generali Neder, Kurtuluş Savaşı hatıralarında bu olayı şöyle anlatmıştı.

     "Aynı gün saat 10.15'te iki bin Türk askeri Demirci'deki bölüklerimize taarruz etti. Cepheyi yarmak istiyorlardı. Simav yönünden gelen bir Türk uçağı Demirci'de bulunan birliği ve birliğin yedek kuvvetlerini bombaladı."

     O günlerin bombardıman görevlerinde kullanılan av uçakları pilot yerinin hemen sağ ve sol dış kenarlarına herbirinde 10 kilogramlık bomba bulunan iki bomba taşıyacak şekilde tadil edilmişti. Bu tertibat basit iki yaylı çemberden ibaret olup, bu çemberler uçağın gövdesine tesbit edilmişti. Pilot bu tertibata bağlı kolu çekince çemberlerdeki emniyet pimleri çıkıyor, bomba serbest kalıyordu. Av uçakları o devirde keşif uçaklarından daha yüksek performansta idiler. Av uçaklarının görevi düşman keşiflerine mani olmak, kendi keşif uçaklarımızı ve kendilerini düşman av uçaklarından korumaktı. Yapılan tadilat av uçaklarını rol bakımından günümüzün av/bombardıman tipi uçakları seviyesine çıkarmıştı.

     21 Ağustos 1920'de Pilot Yüzbaşı Fazıl ve Sivil Pilot Vecihi av uçakları ile Demirci bölgesi üzerinde uçarak muharebe sahasında Yunan kuvvetlerini bomba ve makinalı tüfek ateşine tuttular. Uşak'ın Yunan kuvvetlerinin eline geçmesinden birkaç gün önce AEG C-IV tipi keşif uçağı bölgeye gelmişti. Uçak, uçuşa hazırlandığı sırada Yunan kuvvetlerinin hızla ilerlediği görüldü. Uçağın düşmanın eline geçmesini önlemek amacıyla bu uçak yakılmıştı. 29 Ağustos 1920'de Uşak düşman eline geçmiş, Kartal Müfrezesi Afyon'a çekilmişti.

     Kartal Müfrezesi 12 nci Kolordu emrinde Uşak - Gediz bölgesinin keşfi için sürekli olarak uçuşlarına devam etti. Bölüğün, 4 Eylül 1920 tarihinde 12 nci Kolordu Komutanlığı kanalı ile Batı Cephesi Komutanlığı'ndan istediği bir aylık yakıt ve malzeme isteği şöyleydi.

     - 5 ton uçak benzini, 500 kilogram motor yağı, 20 kilogram gres yağı ve 20 kilogram emayit.

     Afyon'a çekilen Kartal Müfrezesi bundan sonra 2 nci Uçak Bölüğü olarak adlandırılmıştı. Eylül 1920'de Vecihi'nin (HÜRKUŞ) İstanbul'da bulunan yakınları İstanbul Hükümeti'nin rahat vermemesi nedeniyle Eskişehir'e kaçmak zorunda kalmışlardı. ALBATROS D-III ile Eskişehir'e giden Vecihi 2 nci Uçak Bölüğünden ayrılıp Batı Cephesi Komutanının oluru ile 1 nci Uçak Bölüğüne katıldı. (sayfa 51'deki resim)

     Zaman, zaman İngiliz ve Fransız uçakları gelip padişah ve şeyhülislamın fetvalarını atıyorlardı.

     Bu sıralarda yolunu şaşırdığı için yakıtı biten AVRO 504 tipi İngiliz yapısı 80 beygir motor gücündeki bir Yunan keşif uçağı, Çine'ye mecburi iniş yaptı, mürettebatı esir edilerek uçak ele geçirildi. 2 nci Uçak Bölük Komutanı Yüzbaşı Fazıl bir makinistle Çine'ye gitti. Uçağı uçuşa hazırladıktan sonra Afyon'a getirdi. Ganimet adı verilen uçak uçuş tavanı düşük olduğundan muharebe uçuşlarına elverişli değildi. Eğitim, irtibat görevlerinde bir süre kullanıldı. Bu arada bir de kırım geçirdi. (sayfa 52'deki resim)     

 Devamı için tıklayınız

Editör :     Ercan ÇETİNERLER

KAYNAKLAR

Copyright © 2000-2003 Tayyareci


Bilgi Portali | Forum | Haberler | Havacilik | Daily News | Noticias