www.tayyareci.com                  ANA SAYFA Tayyareci Türkçe Site Türkiye'nin gerçek havacılık sitesi
Tayyareci English Site
Tayyareci Deutsch Site
Sitede Arama :
 

       BALKAN SAVAŞI TÜRK HAVA HAREKATI    

Her nekadar Yeşilköy'de küçük bir uçak tamir atölyesi kurulmuş ise de alet ve makine noksanlıağı yüzünden ancak pek küçük tamirler yapılabiliyordu.

    Kırılan, kopan veya bozulan parçaların tamiri Zeytinburnu fabrikasındaki atölyelerde yapılmakta idi. Fakat burada işler pek yavaş yapıldığından amaca hizmet edemiyordu. Her nekadar bu gibi yedek parçaların süratle tamiri için Harbiye Nezareti tarafından gerek İmalat Müdürlüğüne ve gerekse Zeytinburnu Fabrika Müdürlüğüne birçok defa yazılmış ise de yine işler uzun sürüyordu.

    Torna ve freze gibi lüzumlu makinelerin satın alınması için daha yüksek makamlara Hava Okulu Müdürlüğü tarafından yazılmış ise de bir sonuç elde edilememişti.

    Hava Okulu Müdürlüğünün Başkomutanlığa yazdığı 18 Ağustos 1913 gün ve 255 sayılı aşağıda aynen aktarılan yazısında hiç olmazsa harbiyenin satacağı tezgahlardan birkaç tanesinin Hava Okuluna verilmesi istenmektedir.

    "Hava Okulundaki tamirhaneye şimdiye kadar iki, üç yüz lira harcanarak bir torna ve bir freze, bir meşin universal, bir delik tezgâhı alınamadı. Düzgün bir ağaç kesecek tezgahımız ve ufak bir vida açacak makinamızın bulunmaması yüzünden binlerce lira harcanarak Avrupa'dan getirtilmesine veya haftalarca Zeytinburnu'nda imal ettirmeye mecbur kalıyoruz. Bu hal ise savaşın şu önemli günlerinde katiyen kabul olunamayacağından ve ergeç de böyle bir iki tezgah alınacağından bütçeyi de zorlamamak için Deniz Kuvvetleri fabrikalarında kadro haricine çıkarılan ve hurda olarak satılacak olan yukarıda arz ettiğim tezgahlardan belge karşılığında veya senetle verilmesi için gerekli yerlere emir buyrulması için bu yazı arz edildi."

    Bazan birlik komutanları ile havacılar arasında anlaşamamazlıklar da meydana geliyordu. Mesela uçuşa başlayan bir uçağın yerden kesilir kesilmez geçirdiği kazanın bilerek yapılıp yapılmadığının incelenmesi için yazılan 27 Ağustos 1913 gün ve 3554 sayılı yazı bu husus hakkında bir fikir vermektedir.

                       Başkomutanlık Vekaletine

    Bu gün hava uygun olduğu için uçak havalanacaktı. Fakat hemen hareketi esnasında yerden biraz kalkınca devrilerek düşen bu uçağın bir çok parçası uzun tamire ihtiyaç gösterecek şekilde hasar gördü.

    Bunu pilotun uçmamak için kasten yaptığını zannediyoruz. İşi yerinde incelemek üzere bir uzmanın acele olarak gönderilmesi arz olunur.

                          Sol Kanat Komutanı                      Ferik Hurşit

    Eylül 1913'ün ilk haftasında Avrupa'dan uçak taşımaya ait özel araba gelmişti. Bu arabanın hangi sipariş üzerine geldiği anlaşılamamış olduğundan Kurmay Albay Süreyya'nın raporu aynen aşağıdadır.

                                                                                                                                                                                                          29 Eylül 1913     Fen Kıt'ası ve Müstahkem Mevki Genel Müfettişliğine

    Orduda havacılık kuruluşu için oluşturulan komisyon, gerekli incelemede bulunduğu sırada hazırladığı projede birlikleri takip etmek üzere uçakların nakli konusunu da dikkate almıştı. Avrupa'daki askeri ataşelerimizle fabrikalardan aldığı bilgi, o zamana kadar Avrupa'da uçakların hep otomobillerle bir yerden diğer bir yere nakledilmelerinden ibaretti. Halbuki memleketemizde yolsuzluk yüzünden uçakların köprücü takımlarının tombazları gibi hayvanlarla çekilen arabalar üzerinde uçakların nakli konusu düşünülmüştü. 1912 yılı Nisan ayında konuyu incelemek üzere seçkin istihkam Binbaşılardan Mehmet Ali Beyle birlikte Avrupa'ya gidilmiş ve Avusturya, Almanya, Fransa ve İngiltere'de bulunan bütün uçak ve balon fabrikaları ile hava okullarını incelemiştik.

    1911 yılında Genelkurmay dairesi ve Paris askeri ataşeliği aracılığı ile satın alınmış olan bir anzani motorlu bir kişilik uçak ile iki kişilik Deperdussin uçağından başka İstanbul'da uçak mevcut değildi. Bununla beraber inceleme komisyonunun kurulmasından önce askeri ataşe yardımcısının öneresi ile İstanbul'a gelen REP fabrikası yöneticisi  ile yapılan anlaşma gereğince ücretsiz olarak altı subayın havacılık ve bu miktardaki personelin makinistlik ve marangozluk eğitimi şartiyle iki uçak alınmıştı.

    Avrupa'daki incelememiz sonucu havacılık henüz olgunlaşmadığından ve her gün her fabrika tarafından yeni yeni sistemlerle uçaklar icat edilmekte olduğundan en iyi sistemlerden beş, altı sistem uçağın satın alınmasıyla arazimize göre hangisinin daha uygun olduğu İstanbul'da tecrübe edilerek ondan sonra ordu için o sistemin kabulu yönünde karar verilmiş olmakla dönüşümüzde de bu doğrultuda rapor vermiş idik.

    Şu karara nazaran o sıralarda bir de İstanbul'da Deperdussin sistemiyle REP sistemi mevcut olduğundan diğer sistemlerden bir kaç uçağın satın alınmasının lüzumu belirtilmişti.

    Babam serasker Rıza Paşa orduda görev yapmak üzere bir uçak almayı istediğinden Paris'ten gönderilen telgrafın Harbiye Nezareti'nden kabul edilip edilmeyeceğini düşünmüştük. Gelen cevapta kabul edildiği teşekkür edilerek bildirilmiş acizleri o zamanlar ordu için henüz daha satın alınmamış olan Bleriot sisteminden iki kişilik  bir uçak Rıza Paşa  adına sipariş etmiştik. Aynı zamanda daha önce arzedeldiği gibi arabalar için de incelemelerde bulunuyorduk. O zamana kadar araba keyfiyeti hiç bir fabrika tarafından tasavvur bile edilmemiş idi. Yalnız Bleriot fabrikası Fransızların Fas için araba siparişi verdiklerini bildirmişti. Böyle bir arabanın kaça mal olabileceği sorusuna karşılık 4.000 Frank istediler. Bir araba planı hazırlattırdım. Söz konusu arabaların 40 - 50 liraya İstanbul'da pek güzel yapılabileceğini tahmin ettiğimden bu konuda bir model oluşturmak üzere Rıza Paşa'nın namına sipariş edilen uçak için bir de araba yapılmasını fabrikaya sipariş ederek anlaşmayı imzaladım. Rıza Paşa namına sipariş edilen uçak ve araba yaklaşık olarak üç haftada yola çıkarılacaktır. Parası peşin olarak ödendiği halde bir ay kadar bir gecikmeden sonra nihayet fabrika uçağı yola çıkardı. Uçak da İstanbul'a geldi. O sıralarda savaşın başlaması nedeniyle bu uçak Yüzbaşı Fesa efendi ile Selanik'e gönderildi. Bir kaç kez görev yaparak keşifte bulundu ve daha sonra orada tahrip edildi. Romork tabir edilen araba ise zamanından önce fabrika tarafından gönderilmemesi sebebiyle meydana gelen karışıklıkta Sırbistan'da elkonulmuş idi. Tarafımdan fabrikaya yaptığım talep üzerine fabrika yeniden bir romork inşa etmiş ve Sırbistan'da elkonulan araba yerine İstanbul'a bu defa gönderilmiştir. Evvelce sipariş edilen araba ön arabası ile birlikte olmak üzere iki parçadan ibaret olup üzeri örtülü idi. Bu sefer gönderilen araba örtüsüz olup iki parçadan oluşmaktadır. Tekerlekleri lastiklidir. Üç hayvan ile çekilebilecek düzeni vardır.

    Bu nedenle bu romork bu kez satın alınan Bleriot uçağına ait olmayıp Rıza Paşa tarafından alınan ve Selanik'te tahrip edilen uçağa aittir.

    Geçen sene Mısırlı Prens Celâlettin bey namında bir kişi de Deperdussin sisteminde bir uçak hediye etmişlerdi. Uçak, kuruluşumuzun pek çok noksanı olmakla beraber şimdiye kadar büyük kısmının yardımsever kişiler tarafından verilen paralar ile meydana geldiğini bu vesileden yararlanarak arz ederim.

    Romork hakkında ödenmesi Başkomutanlık Vekaleti tarafından emir buyurulan detayların yukarıdakinden ibaret olduğu arz olunur.

                             Kurmay Albay  Süreyya

            

 Devamı için tıklayınız

Editör :  ercancetinerler@ttnet.net.tr

KAYNAKLAR

Copyright © 2000-2003 Tayyareci


Bilgi Portali | Forum | Haberler | Havacilik | Daily News | Noticias